Gasteizko Hala Bedi irratira etorri gara azken kronikatxoa idazten. Irratikoak Kutxi kalean dabiltza zuzeneko programa egiten. Korrika orain ordu bi heldu da.
Gasteiz azkenean. Ongi etorri!
Baina lehenago, goizaldean, Bergara Urretxu Legazpi Oñati Eskoriatza.
Mirentxu laguna etorri zait akordura. Egonean egoteko eskubidea aldarrikatzen du, korrika egin gabe bizitzeko aukera. Bizitzari galga jartzeko beharra. Durana herrira iristean, orain egun batzuk kaieran idatzi nituen apunteak gogoratu ditut: ez al dio Korrikak, hain zuzen ere, hari heltzen? Egonean korrika, Korrikan egon. Korrika badabil eta badago. Abiadura Handiko Gizartean kadentzia motela dakar Korrikak. Hausnartzeko aukera.
Zaramaga Abetxuku Lakua Zabalgana
Ez gaude nekaturik. Idazteko batere gogorik ez dugun arren, aitzakia ez da nekea. Kanpoan festa handia dago eta parte hartu nahi dugu. Porru eginda helduko ginela uste genuen. Baina usteak erdi ustel. Ez dago boz lakarrik, ezta amatutako begitarterik ere. Ezin hobeto ailegatu gara.
Eta sasoi ederrean bagabiltza ere, ez diogu atzera ere lasterketa egiteari egingo. Beste zeregin bat dugu hemendik aurrera. Gaur bertan, Korrika Gasteizko Andra Mari Zuria enparantza heldutakoan, Pirritx, Porrotx eta Mari Motots pailasoek altxor bat topatzeko gonbita egin digute: «Ez da ezkutuan dagoen altxor horietakoa, lurpean edo uharte bakarti batean gorderik dagoena, ez da filmetakoa ere. Altxor hori egiazkoa da, eta gu denona, denok elkarrekin partekatzeko modukoa».
Euskara fragmentaturik ikustera behartzen gaitu sarri egoera soziolinguistikoak. Puzzlea izan bada, noski, baina ez omen dago modurik piezak elkarren ondoan jartzeko. Korrikak kontrakoa erakusten digu. Tuteratik Gasteiza puzzlea aise osatu da. Jakina da gure hizkuntzaren ezagupenari edo erabilerari dagokionez diferentzia handiak daudela leku batetik bestera, baina, Pirritx, Porrotx eta Mari Mototsek ondo adierazi dutenez, ez dugu uharte bakartirik bistaratu.
Lasarteko lagunek gurasoei batez egin diete berba gaur. Andra Mari Zuria plaza lepo bete dugun guztiok (gurasoak izan zein ez) ulertu dugu Korrikako lekukoaren barnean zegoen mezua. 2.504 kilometro birikak bota beharrean lasterka egin ondoren, errazago konprenitu dugu: «Partekatuz bakarrik hartzen du bere benetako balioa hizkuntzak».
Korrikak ere partekatzean bakarrik hartzen du balioa.
Eta hori ederto ikasi dugu azken hamaika egun hauetan Euskal Herriko bideetan barna.
Mila esker, bada, Euskal Herriko korrikalari guztiei.
Mila esker eta besarkada bana Korrika honetako antolatzaileei, furgonetetako kideei eta, batez ere, prentsa-taldeko lagunei.
Orain, urte biz, lekukoa ezpainetan eroango dugu. Lasterketa errazagorik!
Lehengo batean aipatu nuen: Korrikan lasterka egitea bezain garrantzitsua da itxarotea. Auzokoekin, lankideekin edo lagunekin itxaroten dugu. Korrikak badauzka geltokiak, itxoitearen geltokiak. Lekuko aldaketetan islatzen da lasterketaren aniztasuna. Lekuko aldaketak hamaika puska egiten ditu tropelaren itxurazko batasuna.
Gaur bestelako itxarotea gertatu zaigu. Txirrindulari-lasterketa zegoen iragarrita Zornotzan. Arratsaldeko seiak aldera ailegatu gara herrira. Polizia Korrika geldiarazten ahalegindu da seguritatea ziurtatze aldera. Baina Korrika ez da geratu. Ordu laurden batez behinik behin, Ino lagunaren perkusio taldearen erritmopean, lasterkariek Patata izenez ezaguna den Andres Nagelen eskultura erraldoiaren inguruan segitu dute korrika eta saltoka. Une batez, Rio de Janerion edo Bahian genbiltzala begitandu zaigu.
Baina Zornotza baino lehen, Portugalete Sestao Barakaldo Erandio Zamudio.
Korrikaren mintzoa ozen entzun da Larrabetzu herri txikian. Goizeko hamarretan sartu gara. Hura jende mordoa! Jakina denez, masek badauzkate lengoaia propioa eta kode bereziak. Horixe dio behintzat soziologiak. Eta Korrikan ere ematen da legea, noski: berba egiten duenean, jarrera jakin batzuk agertzen ditu lasterkarien taldeak han eta hemen. Hala ere, tokian tokiko hizkerak ere badaude. Eta Larrabetzun berezia sumatu dugu. «Korrikalari gehiago dabiltza biztanle baino», komentatu du prentsa taldeko kide batek tropel luzea ikustean.
Galdakao Basauri Arrigorriaga.
Gabi dator gurekin. Lehengo egunean Guardian barrena korri egin zuen; atzo Bilbon; goizaldean Portugaleten; orain Usansolon; eta bihar Gasteizen. Sasoi ederra, gero! Sasoia, baina, ez dago hanketan bakarrik. Buruan eta bihotzean dago batez ere. Atzo Bilboko Santutxu auzoan, txandaka, maldan gora eraman zuten lekukoa gurpildun aulkietan zihoazen korrikalari bik. Gurpilei eragingo bazioten, lekukoa ziztu bizian pasa behar zuten esku batetik bestera. Une ederra izan zen, ederra izan zenez. Baita joan den larunbatean Lekunberrira bidean ere. Makulu baten laguntzaz zebilen mutil herrena bildu zitzaigun metro batzuk egiten. Jo eta hautsian zihoan maldan behera. Lasterraldia amaitzean makulua goratu zuen: «Gora Korrika!». Euskara ez da maingutuko, alafede.
Ugao Zeberio Areatza.
Arratiara egin dugu Ugaotik. Zazpi edo zortzi zaldik eta traktore handi batek lagundu digute Zeberiora. Zaldiak aurretik, gibeletik traktore koloretsua. Zeberiora iristean beste traktore txikiago bat hartu dio lekukoa besteari; lurra jorratzeko edo goldatzeko txiki horietako bat. Gainean txalapartariak doaz. Ttipi-ttapa, titpi-ttapa, hirurak eta erdietan heldu gara Areatzara. Herritar ugari daude zain. Baita, siestari uko eginda, AC/DC taldearen kontzertura joan behar duten guztiak ere (goraintziak denoi eta ondo pasa). Korrikalarien artean Nikola umea bistaratu dut. Gabonetan etorri zen Errusiatik. Dagoeneko hasi da euskaraz hitz egiten.
Arantzazura sartu aurretik, Illart Gumuzio igorreztarra bertsotan aritu da lekukoa zeroala. Esku batean mikroa, bestean lekukoa eta korrika eroan. Ez da erraza, sinetsidazue. Arratiera eraman du bertsoetara. Aldarriak, askotan geure buruari egiten diogun galdera eta ondoren datorren erantzuna ekarri dizkit gogora: «Zein da euskara politena? Entzuten dena, dudarik gabe». Eta nik neuk sokatik tira egin eta Korrikara bihurtu dut: «Zein da kilometrorik politena? Non? Noiz?». Neurriko erantzuna eskatzen du, noski.
Iurreta Durango Abadiño Atxondo.
Poliki-poliki, geratu gabe, Durangaldera sartu gara. Abarkas bertsolariak abegi egin digu korrikalari guztien izenean. Milaka lagun dira Iurretan eta Durangon. Mallabira goaz. Ermura goaz. Eibarrera. Soraluzera. Korrikak ordu bi emango ditu gaur Gipuzkoan barna. Neronek, baina, Urduñan daukat gogoa. Urduñan? Asteazkenean Araban kokatu nuen. «Ez al dakik Bizkaia dela?» galdetu didate. Jakingo ez dut, ba! Familia daukat han; familia handia Amurrion eta Urduñan. Eta ordu honetan egunero burua purea lez, bigun-biguna.
Luze gabe lo egitera joango gara. Gasteiz hurbil sumatzen dugu. Agian, lotara baino lehenago, Durangon egingo dugu geure Korrika xelebrea. Barruko kilima kendu beharrean gaude.
LUTXO EGIA (Santander, 1969)
Soziologian lizentziatua eta kazetaritzan aritua, egun literaturan dihardu. Hainbat ipuin eta poema ditu idatziak, baina gehienbat nobelan saiatu da. Horrela, Kalezuloko animalien izenak (Pamiela, 1999) haur literaturako poema liburuaz gain, Paperezko hegazkinak (Susa, 2002), Ezker hanka falta zuen (Susa, 2005) eta Zubigilea (Susa, 2007) nobelak argitaratu ditu. Nontzeberri.com kultura atariaren sortzailea ere bada.
Inoizko Korrikarik luzeenaren azken txanpan sartu gara. Bilbo erdian 2000. kilometroa bete du jada euskararen aldeko lasterketa erraldoiak eta goizean goiz Barakaldotik pasatu ostean Erandiora joko du, baina ez lasterka, txalupan baizik. Han kilometro batzuk egin ostean Txorierri eskualdera joko du: Erandio Goikotik sartuko da goizeko 7:45 inguruan, eta handik Larrabetzurantz abiatuko da. Tartean Sondika, Derio, Zamudio eta Lezama igaroko ditu, herri eta txoko guztietatik pasatuz, eta bat egingo du zain izango dituen euskaltzale guztiekin. Besteak beste, Goierri Sokatira Taldeak (txapelduna iaz Suediako mundialean) lekukoa eramango du Erandion, eta Txorierriko ELA sindikatuak Derion. Halaber, irrikan gaude Kukubiltxo Antzerki Talde larrabetzuarraren aurtengo sorpresa zein den ikusteko, eta badakigu Zamudioko musika taldeko kideek trikitixa eta panderoekin itxarongo dutela Korrika. Aipatzekoa da bestalde, Txorierriko futbol taldeek beraien partidetako ordutegiak aldatu dituztela umeek Korrikan parte hartzeko aukera izan dezaten. Gainera, txorierritarrek ekitaldi sorta zabala antolatu dute Korrika pasatu osterako. Indarrak berritzeko, hamaiketakoa eskainiko da herri guztietan eta horren ondoren kultur ekitaldiak egingo dira.
Hego Uribera egingo du jauzi gero Korrikak, eta Galdakaora goizeko hamarrak aldera sartuko da. Basaurin bi ordu beranduago sartuko da gutxi gorabehera. Galdakaon, K2000 ekoizpen etxeak, Urreta eta Gandasegi eskolek, EAJk, Udalak eta Udal Euskaltegiek eramango dute lekukoa beste askoren artean; eta Basaurin, esaterako, herri mugimenduetako ordezkariek eta El Social antzokiak. Basauriko Danbolin Txistu Taldeak goiz parte osoa emango du herria alaitzen, eta gero 2208. kilometroan lasterka egingo dute. Arratiara bidean, Arrigorriaga, Ugao, Zeberio, eta Arteatik igaroko da Korrika. Lekuko eramaileen artean, besteak beste, Ugaoko, Arrankudiagako eta Zeberioko Udalak; Arrigorriagako eta Ugaoko eskolak; langileak zein enpresak eta makina bat elkarte eta kirol talde: Abarrak Euskara Elkartea, Padura Mendi Taldea, Ugaoko Futbol Taldea…
Behin Arratian sartuta, Zeanuriko gazteek, Peña Gorbeak eta Luis Prieto peñak hartuko dute lekukoa Arteatik Dimarako bidean. Diman, bertako esku pilota taldea, Dimako ezker abertzalea, Dimako EAJ eta Udala izango dira lekuko eramaileetako batzuk. Areatzara egin (ezker abertzalea, Areatzako Udala, guraso elkartea) eta berriro Artean sartuko da (Arteako EA, Udala, Arratiako bertso eskola…), Arantzazu igaro eta Igorrera gero, laurak baino lehen heltzeko. Igorren, ehunka euskaltzaleren aurretik, lekukoarekin Udala, eskola, ezker abertzalea, Etxerat, Zekorrak errugbi taldea, futbol taldea... Lemoara bazkaria “bajatzeko” ordu aproposean iritsiko da, lau eta erdiak inguruan, eta bertako Musika eskolak, Udalak, Gaztetxeak eta gainontzekoek dantza taldearen erritmoari segitu beharko diote.
Iurretan Izar enpresak eramango du lekukoa, eta Durangon arratsaldeko 18:20 inguruan sartuko da Korrika (Plateruena Kafe Antzokia, LAB, Berbaro, Aralar, Durango 1936/Ahaztuak…). Abadiñotik (EHNE, Euskara Elkarteen Topagunea…) Elorriora egingo du gero zortziak laurden gutxitan sartu eta Berrizera bidean zortzi kilometroko ibilbidea osatzeko. Elorrion lehenengo kilometroa Udalak egingo du, eta 2319. kilometroa, AEK-ko ikasleek.
Ilundu orduko pasatuak izango ditu Korrikak bere ibilbidean Zaldibar, Mallabia, eta Ermua. Gauarekin Gipuzkoara sartuko da eta Debabarrena, Urola Garaia eta Deba Goiena eskualdeak zeharkatuko ditu: Eibar , Soraluze, Osintxu, Bergara, Antzuola, Urretxu, Zumarraga, Legazpi, Oñati, Arrasate, Aretxabaleta eta Eskoriatza. Leintz-Gatzagatik Arabara pasatuko da goizeko zazpi eta erdiak aldera, azken txanpa egiteko. Gasteizera!
Zalla Gallarta Trapaga. Ongi etorri!
LUTXO EGIA (Santander, 1969)
Hego Uribera egingo du jauzi gero Korrikak, eta Galdakaora goizeko hamarrak aldera sartuko da. Basaurin bi ordu beranduago sartuko da gutxi gorabehera. Galdakaon, K2000 ekoizpen etxeak, Urreta eta Gandasegi eskolek, EAJk, Udalak eta Udal Euskaltegiek eramango dute lekukoa beste askoren artean; eta Basaurin, esaterako, herri mugimenduetako ordezkariek eta El Social antzokiak. Basauriko Danbolin Txistu Taldeak goiz parte osoa emango du herria alaitzen, eta gero 2208. kilometroan lasterka egingo dute. Arratiara bidean, Arrigorriaga, Ugao, Zeberio, eta Arteatik igaroko da Korrika. Lekuko eramaileen artean, besteak beste, Ugaoko, Arrankudiagako eta Zeberioko Udalak; Arrigorriagako eta Ugaoko eskolak; langileak zein enpresak eta makina bat elkarte eta kirol talde: Abarrak Euskara Elkartea, Padura Mendi Taldea, Ugaoko Futbol Taldea…
